De valgus en varus stress test zijn twee klinische tests waarmee fysiotherapeuten en artsen de stabiliteit van de kniebanden onderzoeken.
- De valgus stress test beoordeelt het mediale collaterale ligament (MCL) aan de binnenzijde van de knie.
- De varus stress test beoordeelt het laterale collaterale ligament (LCL) aan de buitenzijde.
Beide tests worden vrijwel altijd samen uitgevoerd bij verdenking op een kniebandletsel. Hieronder lees je hoe de tests werken, wat een positief resultaat betekent en hoe ernstig het letsel is op basis van de gradering.
Zo wordt de valgus stress test uitgevoerd
De valgus stress test onderzoekt het MCL. Het MCL zit aan de binnenzijde van je knie en voorkomt dat de knie naar buiten openklapt.
Stap 1. De patiënt ligt op de rug met het been ontspannen.
Stap 2. De onderzoeker plaatst één hand aan de buitenzijde van de knie (als draaipunt) en de andere hand rond de enkel of het onderbeen.
Stap 3. De onderzoeker duwt het onderbeen naar buiten (weg van het lichaam) terwijl de hand aan de knie een tegendruk geeft. Dit creëert een valguskracht: de knie wordt naar binnen geduwd.
Stap 4. De test wordt eerst uitgevoerd met de knie op 30 graden flexie. Daarna wordt de test herhaald met de knie in volledige strekking (0 graden).
De onderzoeker voelt aan de binnenzijde van de knie of er meer opening (gapping) optreedt dan normaal en of de patiënt pijn ervaart.
Zo wordt de varus stress test uitgevoerd
De varus stress test onderzoekt het LCL. Het LCL zit aan de buitenzijde van je knie en voorkomt dat de knie naar binnen openklapt.
Stap 1. De patiënt ligt op de rug met het been ontspannen.
Stap 2. De onderzoeker plaatst één hand aan de binnenzijde van de knie en de andere hand rond de enkel.
Stap 3. De onderzoeker duwt het onderbeen naar binnen (richting het lichaam) terwijl de hand aan de knie een tegendruk geeft. Dit creëert een varuskracht: de knie wordt naar buiten geduwd.
Stap 4. Net als bij de valgus stress test wordt de test uitgevoerd op 30 graden flexie en op 0 graden (volledige strekking).
De onderzoeker beoordeelt of er meer opening optreedt aan de buitenzijde van de knie dan normaal.
Wanneer is de valgus of varus stress test positief?
De test is positief als de onderzoeker een abnormale opening (laxiteit) voelt aan de binnenzijde (valgus) of buitenzijde (varus) van de knie, vergeleken met het gezonde been. Pijn langs de gewrichtsspleet versterkt het vermoeden van bandletsel.
Het is belangrijk om altijd beide knieën te vergelijken. Een kleine mate van opening bij 30 graden flexie is normaal. Pas als de opening duidelijk groter is dan aan de gezonde zijde, is er sprake van een positief resultaat.
Gradering van kniebandletsel: graad I, II en III
Op basis van de mate van opening wordt het bandletsel gegradeerd:
| Graad | Opening | Betekenis | Herstel |
| Graad I | 0 tot 5 mm | Milde overrekking, band intact | 2 tot 4 weken |
| Graad II | 5 tot 10 mm | Gedeeltelijke scheur van de band | 4 tot 8 weken |
| Graad III | Meer dan 10 mm | Volledige scheur van de band | 8 tot 12+ weken, soms operatie |
De gradering geeft de opening aan; hier kun je een gemiddelde betekenis en herstelperiode aan relateren. Echter is het herstel natuurlijk bij elke persoon anders en afhankelijk van verschillende factoren.
Bij graad III letsel op 0 graden (volledige strekking) is er vaak ook schade aan andere structuren, zoals de kruisbanden of het gewrichtskapsel. In dat geval is aanvullend onderzoek noodzakelijk.
Waarom test je op 0 en op 30 graden?
Het verschil tussen testen op 0 graden en 30 graden knieflexie is klinisch belangrijk.
Op 30 graden flexie is het collaterale ligament (MCL of LCL) de belangrijkste stabilisator. De kruisbanden en het kapsel zijn in deze positie meer ontspannen. Een positieve test op 30 graden wijst daarom specifiek op letsel van het collaterale ligament.
Op 0 graden (volledige strekking) zijn naast het collaterale ligament ook de kruisbanden (ACL en PCL) en het gewrichtskapsel gespannen. Een positieve test op 0 graden wijst op ernstigere schade: niet alleen het collaterale ligament, maar waarschijnlijk ook andere structuren zijn beschadigd.
In de praktijk test de onderzoeker altijd op beide hoeken. Eerst op 30 graden om het collaterale ligament te isoleren. Daarna op 0 graden om te beoordelen of er bijkomend letsel is.
MCL en LCL: de kniebanden kort uitgelegd
Het MCL (mediaal collateraal ligament) zit aan de binnenzijde van de knie en loopt van het dijbeen naar het scheenbeen. Het is een brede, platte band die de knie beschermt tegen krachten van buitenaf (valguskrachten). Het MCL raakt vaker beschadigd dan het LCL, omdat contactsport en draaitrauma’s meestal een kracht van buitenaf op de knie uitoefenen.
Het LCL (lateraal collateraal ligament) zit aan de buitenzijde van de knie en loopt van het dijbeen naar het kuitbeen. Het beschermt de knie tegen krachten van binnenuit (varuskrachten). LCL-letsels zijn minder frequent maar vaak ernstiger, omdat ze vaker gepaard gaan met schade aan de posterolaterale hoek van de knie.
Veelgestelde vragen over de valgus en varus stress test
De valgus en varus stress test zijn lastig om betrouwbaar bij jezelf uit te voeren. Je hebt twee handen nodig om de juiste kracht uit te oefenen terwijl je tegelijkertijd de opening beoordeelt. Wat je wel kunt doen: als je na een knieblessure pijn voelt aan de binnenzijde of buitenzijde van de knie bij zijwaartse belasting, is dat een reden om een professional te raadplegen.
Bij graad I letsel is een MRI meestal niet nodig. De diagnose wordt klinisch gesteld en de behandeling bestaat uit fysiotherapie. Bij graad II en III, of als de onderzoeker bijkomend letsel vermoedt (kruisbanden, meniscus), is een MRI aan te raden om de exacte schade in kaart te brengen.
Graad I letsel herstelt in 2 tot 4 weken. Graad II vraagt 4 tot 8 weken revalidatie. Graad III letsel kan 3 maanden of langer duren en vereist soms een operatie, vooral bij het LCL in combinatie met schade aan andere structuren.
Ja. Dezelfde principes gelden voor de elleboog, waar de valgus stress test het ulnaire collaterale ligament (UCL) onderzoekt en de varus stress test het radiale collaterale ligament. Bij sporters met werpbelasting (honkbal, handbal) wordt de elleboog variant regelmatig ingezet.
De valgus en varus stress test maken meestal deel uit van een breder kniestabiliteitsonderzoek. Veelgebruikte aanvullende tests zijn de Lachman test (voorste kruisband), de achterste schuifladetest (achterste kruisband) en de pivot shift test (rotatoire instabiliteit). Samen geven deze tests een compleet beeld van de stabiliteit van de knie.
Andere artikelen gerelateerd aan de knie:
Fysiotherapieblog.nl is geen medisch specialist en niet gelinkt aan een erkende fysiotherapeut. De informatie op deze website is gebaseerd op eigen ervaringen. Heb je vragen? Overleg dan met je eigen fysiotherapeut of huisarts. Aan de informatie op de website kunnen geen rechten worden ontleend.
