De Ottawa knee rules zijn een klinische beslisregel die bepaalt of een röntgenfoto nodig is na een acuut knietrauma. Ze zijn ontwikkeld om onnodige röntgenopnames te voorkomen, want bij de meeste knieblessures is geen fractuur aanwezig. Door vijf specifieke criteria te doorlopen, bepaal je snel en betrouwbaar of beeldvorming aangewezen is. In dit artikel lees je wat de Ottawa knee rules zijn, hoe je ze stap voor stap toepast en wat de wetenschappelijke onderbouwing is.
Wat zijn de Ottawa knee rules?
De Ottawa knee rules zijn een gevalideerde clinical prediction rule voor acuut knietrauma. Ze zijn ontwikkeld in Ottawa, Canada, door Stiell et al. in de jaren negentig, als onderdeel van dezelfde onderzoeksgroep die ook de Ottawa ankle rules ontwikkelde. Het doel is eenvoudig: bepalen bij welke patiënten na knieletsel een röntgenfoto van de knie noodzakelijk is, en bij wie je die veilig kunt overslaan.
Vóór de introductie van dit soort beslisregels werd bij vrijwel elk knietrauma standaard een röntgenfoto gemaakt. De Ottawa knee rules maakten het mogelijk om dit fors terug te dringen: in de dagelijkse praktijk is bij slechts 5 tot 8% van de patiënten met acuut knieletsel daadwerkelijk sprake van een fractuur. Het overgrote deel van de röntgenopnames was dus onnodig.
De Ottawa knee rules zijn gevalideerd voor patiënten van 2 jaar en ouder met kniepijn na een trauma dat minder dan 7 dagen geleden plaatsvond. Ze zijn niet bedoeld voor het diagnosticeren van meniscusscheuren, kruisbandletsels of bandletsel. Daarvoor gebruik je andere testen, zoals de meniscus test of de valgus varus stress test.
Heb jij last van je meniscus? Bekijk hier de belangrijkste vier meniscus testen!
De 5 criteria van de Ottawa knee rules
Een röntgenfoto is aangewezen als bij een patiënt met acuut knietrauma één of meer van de volgende vijf criteria van toepassing zijn. De criteria worden beoordeeld direct na het trauma én op het moment van onderzoek.
Leeftijd 55 jaar of ouder
Oudere patiënten hebben een grotere kans op een kniefractuur na een trauma, mede door verminderde botdichtheid (osteoporose). Bij patiënten van 55 jaar of ouder geldt dit leeftijdscriterium als zelfstandige indicatie voor een röntgenopname, ongeacht de andere criteria.
Drukpijn op het caput fibulae
Het caput fibulae is het bovenste uiteinde van het kuitbeen, aan de buitenzijde van de knie. Palpeer dit botpunt direct. Drukpijn op de kop van het kuitbeen duidt op mogelijk letsel van de fibula of het omliggende gewrichtskapsel. Dit criterium is positief bij geïsoleerde drukpijn op dit specifieke punt.
Geïsoleerde drukpijn op de patella
De patella (knieschijf) is een zelfstandig bot aan de voorzijde van de knie. Drukpijn op de patella zelf, zonder drukpijn elders in de knie, is een indicatie voor beeldvorming. Let op: het gaat om geïsoleerde patelladrukpijn. Diffuse pijn over de knie voldoet niet aan dit criterium.
Onvermogen om de knie 90 graden te buigen
Test of de patiënt de knie actief tot 90 graden kan buigen. Lukt dit niet door pijn of mechanische beperking, dan is dit criterium positief. Een volledige kniebuiging is functioneel noodzakelijk voor veel dagelijkse activiteiten, en het onvermogen hiertoe na trauma is een alarmsignaal voor mogelijk ossaal letsel.
Onvermogen om 4 stappen te zetten
Vraag de patiënt om 4 opeenvolgende stappen te zetten, zowel direct na het trauma als op het moment van het onderzoek. Het maakt niet uit hoe de patiënt loopt: mank of pijnlijk lopen telt wél als 4 stappen. Pas als de patiënt helemaal niet in staat is om te lopen (2 stappen op elk been), is dit criterium positief. Dit criterium reflecteert de draagkracht van het kniegewricht.
Hoe pas je de Ottawa knee rules toe?
De Ottawa knee rules zijn te gebruiken bij elke patiënt met acuut knieletsel die jonger is dan 55 jaar én waarbij je twijfelt of een röntgenfoto noodzakelijk is. Voor patiënten van 55 jaar of ouder is het leeftijdscriterium al zelfstandig voldoende reden voor beeldvorming.
Werkwijze:
- Stel vast wanneer het trauma plaatsvond. De Ottawa knee rules zijn geldig tot 7 dagen na het letsel.
- Doorloop alle vijf criteria systematisch, zowel via anamnese (stappen lopen, knie buigen) als via lichamelijk onderzoek (palpatie caput fibulae en patella).
- Is één of meer criteria positief? Dan is een röntgenopname geïndiceerd. Verwijs de patiënt door voor beeldvorming.
- Zijn alle vijf criteria negatief? Dan is een kniefractuur zeer onwaarschijnlijk en is een röntgenfoto in principe niet nodig. De NHG-richtlijn Traumatische knieklachten bevestigt dit: bij vermoeden van fractuur is röntgenonderzoek aangewezen, en de Ottawa knee rules zijn hierbij leidend. Lees meer op de pagina van de NHG-richtlijn Traumatische knieklachten.
Betrouwbaarheid: sensitiviteit en specificiteit
De Ottawa knee rules zijn een van de best gevalideerde klinische beslisregels in de spoedgeneeskunde en eerstelijnszorg. De gepoolde sensitiviteit bedraagt 99% (95%CI 97-100%) voor het detecteren van klinisch relevante kniefracturen in de SEH-setting (Sims et al., 2020). Dat betekent: bijna alle patiënten mét een fractuur voldoen aan minimaal één criterium.
De specificiteit is lager: circa 49%. Dat wil zeggen dat ongeveer de helft van de patiënten die aan een of meer criteria voldoet, uiteindelijk geen fractuur blijkt te hebben. De Ottawa knee rules zijn dus een uitstekend instrument om fracturen uit te sluiten (hoge sensitiviteit), maar minder geschikt om fracturen te bevestigen (lage specificiteit).
In de huisartsenpraktijk, waar de prevalentie van kniefracturen lager is (circa 1%), is de negatief voorspellende waarde nog hoger. Een negatieve Ottawa knee rules-uitkomst sluit een fractuur in de eerste lijn praktisch volledig uit.
Ottawa knee rules versus Pittsburgh Decision Rule
De Pittsburgh Decision Rule is een alternatieve klinische beslisregel voor kniefracturen. Ze onderscheidt zich van de Ottawa knee rules in criteria en opbouw. Geen van de twee is in alle situaties superieur: de keuze hangt af van de klinische context en de eigen opleiding.
| Kenmerk | Ottawa knee rules | Pittsburgh Decision Rule |
| Leeftijdscriterium | 55 jaar of ouder | Jonger dan 12 of ouder dan 50 jaar |
| Criteria | 5 criteria (één positief = röntgen) | Blunt trauma + onvermogen 4 stappen (één van twee) |
| Sensitiviteit | 95-100% | ~99% |
| Specificiteit | ~49% | ~60% |
| Validatie kinderen | Ja (>2 jaar) | Beperkt |
| Tijdvenster | Tot 7 dagen na trauma | Acuut |
De Ottawa knee rules hebben een hogere sensitiviteit, wat ze geschikter maakt voor het uitsluiten van fracturen. De Pittsburgh Decision Rule heeft een iets hogere specificiteit, wat in theorie leidt tot minder onnodige röntgenopnames. In Nederland zijn de Ottawa knee rules het meest ingeburgerd in de klinische praktijk.
Wanneer zijn de Ottawa knee rules niet van toepassing?
De Ottawa knee rules zijn ontwikkeld voor een specifieke patiëntengroep en hebben beperkingen. Pas ze niet toe in de volgende situaties:
- Bewusteloze of niet-coöperatieve patiënt: de regels vereisen actieve participatie (lopen, buigen van de knie).
- Neurologische stoornissen die pijngewaarwording beïnvloeden: de palpatiebevindingen zijn dan onbetrouwbaar.
- Multi-trauma: bij meerdere letsels tegelijk is de klinische situatie te complex voor een geïsoleerde beslisregel.
- Kinderen jonger dan 2 jaar: de validatie bij kinderen geldt voor de leeftijdsgroep 2 jaar en ouder.
- Patiënten met huidletsel dat palpatie onmogelijk maakt.
- Letsel ouder dan 7 dagen: de Ottawa knee rules zijn niet gevalideerd voor letsels die al meer dan een week oud zijn.
Ook bij een negatieve Ottawa knee rules-uitkomst blijft klinische beoordeling noodzakelijk. De regels sluiten een fractuur uit, maar zeggen niets over meniscus- of bandletsel. Denk aan aanvullend onderzoek via de valgus varus stress test of de meniscus test als dat klinisch relevant is.
De Ottawa knee rules zijn compact, snel toepasbaar en goed gevalideerd. Ze besparen onnodige röntgenopnames en geven je als clinicus houvast bij de triage van knieletsel. Leer de vijf criteria uit je hoofd en doorloop ze systematisch bij elke patiënt met acuut knietrauma. Een negatieve uitkomst geeft je de zekerheid om veilig door te gaan met het functionele knieonderzoek.
Meer weten over knieblessures en herstel? Bekijk ook ons artikel over jumpers knee oefeningen.
Veelgestelde vragen over de Ottawa knee rules
De Ottawa knee rules bepalen of een röntgenfoto van de knie nodig is na acuut knieletsel. Ze meten niet of er een meniscusscheur of bandletsel aanwezig is, maar uitsluitend de kans op een kniefractuur. De regels bestaan uit vijf criteria die samen bepalen of beeldvorming aangewezen is.
De Ottawa knee rules zijn positief als één of meer van de vijf criteria van toepassing zijn: de patiënt is 55 jaar of ouder, heeft drukpijn op het caput fibulae of geïsoleerde drukpijn op de patella, kan de knie niet tot 90 graden buigen, of kan geen 4 stappen zetten. Bij één positief criterium is een röntgenfoto aangewezen.
Ja, de Ottawa knee rules zijn gevalideerd voor kinderen vanaf 2 jaar. Meerdere multicenter-studies bevestigen de betrouwbaarheid bij kinderen, met sensitiviteitswaarden vergelijkbaar met die bij volwassenen. Bij kinderen jonger dan 2 jaar zijn de regels niet gevalideerd en dient klinisch oordeel leidend te zijn.
Beide regels bepalen de noodzaak van een röntgenfoto bij knieletsel, maar ze verschillen in criteria en opbouw. De Ottawa knee rules gebruiken vijf criteria (waaronder leeftijd, palpatie en functionele criteria), de Pittsburgh Decision Rule focust op twee criteria: het mechanisme (stomp trauma of val) en het vermogen om 4 stappen te zetten. De Pittsburgh Decision Rule heeft een iets hogere specificiteit, de Ottawa knee rules een hogere sensitiviteit en zijn breder gevalideerd.
Ja. De Ottawa knee rules zijn ontwikkeld voor gebruik in de eerstelijnszorg en spoedeisende hulp, en zijn ook toepasbaar in de fysiotherapiepraktijk. Als een fysiotherapeut bij een patiënt met acuut knieletsel één of meer criteria positief beoordeelt, is doorverwijzing naar de huisarts of SEH voor röntgenonderzoek de aangewezen stap. De regels zijn geen diagnostisch instrument voor de fysiotherapeut zelf, maar een triage-instrument voor veilige screening.
Fysiotherapieblog.nl is geen medisch specialist en niet gelinkt aan een erkende fysiotherapeut. De informatie op deze website is gebaseerd op eigen ervaringen. Heb je vragen? Overleg dan met je eigen fysiotherapeut of huisarts. Aan de informatie op de website kunnen geen rechten worden ontleend.
