De Adson test is een klinische provocatietest die wordt gebruikt bij vermoeden van thoracic outlet syndroom (TOS). De test onderzoekt of de subclaviaarterie bekneld raakt tussen de scalenusmusculatuur en de eerste rib. In dit artikel lees je hoe je de Adson test stap voor stap uitvoert, hoe je de uitkomst interpreteert en wat de test wetenschappelijk gezien waard is.
Wat is de Adson test?
De Adson test is een orthopedische provocatietest voor het thoracic outlet syndroom. De test is vernoemd naar de neurochirurg Alfred Washington Adson. Het doel is het verkleinen van de ruimte in de interscalenaire driehoek, waardoor een eventuele beknelling van de subclaviaarterie zichtbaar wordt als wegvallende polsslag. Wanneer de bekende klachten van de patiënt worden gereproduceerd of de polsslag wegvalt, geldt de test als positief.
De Adson test is primair een vasculaire test: hij reageert op compressie van de arterie, niet van de zenuwbundel. Dat maakt hem minder geschikt als zelfstandig instrument om neurologische TOS vast te stellen.
Wanneer gebruik je de Adson test?
Thoracic outlet syndroom: kort uitgelegd
Het thoracic outlet syndroom is een neurovasculair aandoening waarbij de vaatzenuwbundel bekneld raakt in de overgang van de hals naar de arm. Die bundel bestaat uit de plexus brachialis (zenuwbundel), de arteria subclavia (slagader) en de vena subclavia (ader). Beknelling kan optreden op drie plekken: de interscalenaire driehoek, de costoclaviculaire ruimte of de ruimte achter de pectoralis minor.
TOS komt vaker voor bij mensen tussen de 20 en 50 jaar, bij bepaalde beroepen met veel armbelasting boven het hoofd, of na een trauma aan nek of schouder. De diagnose is complex en wordt doorgaans gesteld door een neuroloog of vaatchirurg.
Het UMC Utrecht heeft een expertisecentrum voor thoracic outlet syndroom waar patiënten met vasculaire TOS uit heel Nederland terecht kunnen.
Anatomisch mechanisme van de Adson test
De Adson test is specifiek gericht op de interscalenaire driehoek: de ruimte tussen de musculus scalenus anterior, de musculus scalenus medius en de eerste rib. Door de arm in extensie en exorotatie te brengen en het hoofd naar achter en naar de aangedane zijde te draaien, wordt de musculus scalenus anterior gespannen. Dit verkleint de interscalenaire driehoek en vergroot de kans op compressie van de subclaviaarterie. Diep inademen en vasthouden versterkt dit effect.
Bij aanwezigheid van een extra halsrib of verkorte scalenusmusculatuur is de ruimte al kleiner dan normaal. De test maakt die beknelling dan klinisch zichtbaar via het wegvallen van de polsslag.
Zo voer je de Adson test uit
Uitgangshouding
De patiënt zit rechtop op de behandelbank met de armen ontspannen in de schoot. De fysiotherapeut staat naast de patiënt aan de te onderzoeken zijde en palpeert de radiale polsslag (aan de duimzijde van de pols) van de aangedane arm.
Uitvoering stap voor stap
- Stap 1: breng de arm van de patiënt in lichte extensie en exorotatie.
- Stap 2: palpeer de radiale polsslag en registreer de kwaliteit (sterk, zwak, aanwezig).
- Stap 3: vraag de patiënt het hoofd maximaal naar achter te laten vallen (extensie) en te draaien naar de aangedane zijde.
- Stap 4: vraag de patiënt diep in te ademen en de adem vast te houden.
- Stap 5: palpeer opnieuw de radiale polsslag en noteer of hij zwakker wordt of wegvalt.
Positieve testuitkomst
De Adson test is positief als de radiale polsslag wegvalt of duidelijk verzwakt, of als de bekende klachten van de patiënt worden gereproduceerd tijdens de testpositie. Denk aan tintelingen in de hand of vingers, een doof gevoel of pijn in de arm.
Belangrijk: een wegvallende polsslag zonder klachten kan ook bij gezonde personen voorkomen. De testuitkomst is alleen klinisch relevant in combinatie met het verhaal van de patiënt en andere bevindingen.
Hoe betrouwbaar is de Adson test?
De klinische waarde van de Adson test is beperkt als zelfstandig diagnostisch instrument. Volgens Gillard et al. (2001) heeft de test een sensitiviteit van 79% en een specificiteit van 76%. Dat klinkt redelijk, maar er zijn methodologische kanttekeningen: de studie gebruikte geen MRI als gouden standaard en TOS heeft geen algemeen aanvaarde gouden standaard voor diagnose. Dit maakt vergelijking tussen studies moeilijk.
Geen enkele fysiotherapeutische test is op zichzelf betrouwbaar genoeg om TOS vast te stellen. De diagnose TOS vereist altijd een combinatie van: herkenbare klachten passend bij TOS (tintelingen, doof gevoel, verkleuring, klachten bij heffen van de arm), bewezen beknelling of compressie van de neurovasculaire bundel, en uitsluiting van andere oorzaken.
De Adson test gebruik je dus als onderdeel van een breder onderzoek, niet als enkelvoudig bewijsmiddel.
Adson test, Roos test en Wright test: wat zijn de verschillen?
Bij vermoeden van TOS gebruikt de fysiotherapeut doorgaans meerdere testen naast elkaar. Door testen te combineren neemt de specificiteit toe. Adson gecombineerd met de Wright test geeft een specificiteit van 94%: een duidelijke verbetering ten opzichte van de Adson test alleen.
| Test | Doel | Positief bij | Sens / Spec |
| Adson test | Compressie a. subclavia in interscalenaire driehoek | Wegvallen polsslag of reproductie symptomen | 79% / 76% |
| Roos test | Reproductie klachten bij geabduceerde arm | Klachten bij 3 min openen/sluiten hand | Variabel |
| Wright test | Compressie in costoclaviculaire of subpectorale ruimte | Wegvallen polsslag bij elevatie arm | Variabel |
De Roos test en Wright test onderzoeken andere compartimenten dan de Adson test. De Roos test provoceert klachten door de arm drie minuten in abductie en exorotatie te houden terwijl de patiënt de hand opent en sluit. De Wright test onderzoekt de costoclaviculaire ruimte via armheffing. Samen geven de drie testen een completer beeld van waar de beknelling optreedt.
Lees meer over andere klinische testen voor de schouder in ons artikel over de Neer test.
Wat doe je na een positieve Adson test?
Een positieve Adson test geeft aanleiding om TOS serieus te overwegen als diagnose, maar bewijst het niet. De volgende stap is kritische beoordeling van het klachtenpatroon en aanvullend onderzoek door een neuroloog of vaatchirurg. Bij neurologische TOS wordt vaak gestart met fysiotherapie: houdingsadvies, oefentherapie gericht op nek- en schouderstabiliteit en aanpassing van belastende activiteiten.
Bij vasculaire TOS (beknelling van de arterie of vene) is chirurgische interventie soms de eerste behandelkeuze. Fysiotherapie speelt daarna een rol in het hersteltraject. Bekijk ook ons artikel over nekklachten en tips voor de behandeling.
Als de Adson test positief uitvalt en er zijn ook schouderklachten, dan is gerichte oefentherapie van de schouderstabilisatoren vaak een onderdeel van het behandelplan. Lees daarvoor ons artikel over schouder oefeningen fitness. Bij complexere gevallen kan manuele therapie als aanvulling worden ingezet.
De Adson test is een handige eerste stap bij vermoeden van TOS, maar vraagt om klinische context. Gebruik hem als onderdeel van een testbatterij en combineer de uitkomst altijd met het verhaal van de patiënt. Zo geeft de test de meeste informatie. Twijfel je over de interpretatie? Overleg met een collega of verwijs gericht door naar een gespecialiseerde neuroloog of vaatchirurg.
Veelgestelde vragen over de Adson test
De Adson test meet of de subclaviaarterie bekneld raakt in de interscalenaire driehoek bij een specifieke testhouding. Door de arm in extensie en exorotatie te brengen en het hoofd naar achter en de aangedane zijde te draaien terwijl de patiënt diep inademt, wordt de ruimte in die driehoek kleiner. Een wegvallende polsslag of reproductie van klachten duidt op mogelijke beknelling van de arterie.
De Adson test is positief als de radiale polsslag wegvalt of duidelijk verzwakt tijdens de testpositie, of als de bekende klachten van de patiënt worden gereproduceerd. Een wegvallende polsslag zonder klachten kan ook bij gezonde personen voorkomen en heeft zonder klinische context weinig diagnostische waarde.
Nee, de Adson test is niet betrouwbaar genoeg als zelfstandig diagnostisch instrument voor TOS. De test heeft een sensitiviteit van 79% en een specificiteit van 76%, maar geen enkele fysiotherapeutische test kan TOS zelfstandig bevestigen. De diagnose vereist altijd een combinatie van klachtenanalyse, aanvullend beeldvormend onderzoek en beoordeling door een neuroloog of vaatchirurg.
De Adson test onderzoekt de interscalenaire driehoek via polsslag en klachtenreproductie bij een specifieke hoofdpositie en inademmanoeuvre. De Roos test onderzoekt of klachten optreden bij drie minuten lang openen en sluiten van de hand met de armen in abductie en exorotatie. De Roos test is meer functioneel van aard: hij simuleert werkactiviteiten boven het hoofd.
Bij de omgekeerde Adson test, ook wel Halstead manoeuvre genoemd, draait de patiënt het hoofd naar de niet-aangedane zijde in plaats van naar de aangedane zijde. Hiermee wordt de costoclaviculaire ruimte beoordeeld in plaats van de interscalenaire driehoek. Een positieve Halstead manoeuvre geeft aanwijzingen voor beknelling aan de contralaterale zijde van de scalenusmusculatuur.
Fysiotherapieblog.nl is geen medisch specialist en niet gelinkt aan een erkende fysiotherapeut. De informatie op deze website is gebaseerd op eigen ervaringen. Heb je vragen? Overleg dan met je eigen fysiotherapeut of huisarts. Aan de informatie op de website kunnen geen rechten worden ontleend.
